Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2009

Ο ρόλος της Εκκλησίας σε σχέση με την Παιδεία


Κατά τους δυσχείμερους αυτούς καιρούς της Ιστορίας της ιδιαίτερής μας Πατρίδας, μάλιστα δε κατά τη μακραίωνη υπό τους Τούρκους δουλεία και την πάνω από ογδόντα χρόνια κυριαρχία των Βρετανών, η τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν περιορίστηκε στο πνευματικό της έργο και στην οικονομική στήριξη όσων χειμάζονταν περισσότερο, εξαιτίας των ανελεύθερων κοινωνικών συνθηκών που διαμορφώθηκαν στο Νησί μας, αλλά επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Παιδεία. Το ενδιαφέρον αυτό της Εκκλησίας δεν ήταν μια αόριστη και αφηρημένη τοποθέτηση για όσα αφορούσαν στην Εκπαίδευση, αλλά συνίστατο στην εφαρμογή ενός σαφούς και συγκεκριμένου εκπαιδευτικού προγράμματος, μέσω του οποίου θα διασφαλίζονταν οι δύο βασικές ιδιότητες των αυτοχθόνων κατοίκων του Νησιού μας, που θα επέτρεπαν "εν καιρώ" την απόλαυση του αγαθού της ελευθερίας με την αποτίναξη της υποτέλειας.
Πρωτίστη, λοιπόν, μέριμνα για την Εκκλησία ήταν, α) η ίδρυση Σχολείων με την παραχώρηση γης που ανήκε σ' αυτήν, ή φρόντιζε να την εξασφαλίσει από δωρεές και κληροδοτήματα, β) ο καταρτισμός των σχετικών αναλυτικών προγραμμάτων, σε συνεργασία με τους επικεφαλής της Ελλαδικής Εκπαίδευσης, γ) η προμήθεια των αναγκαίων βοηθημάτων, τα οποία είτε παραλαμβάνονταν από την Ελλάδα είτε συγγράφονταν εδώ από Κυπρίους συγγραφείς, δ) ο διορισμός του διευθυντικού και διδακτικού προσωπικού και η καταβολή της αντιμισθίας του, ε) η εποπτεία του επιτελούμενου στα Σχολεία αυτά έργου με τη σύσταση Εφορειών, οι οποίες προεδρεύονταν από τον Αρχιεπίσκοπο και τους οικείους Μητροπολίτες, στ) η παροχή υποτροφιών στους αρίστους στο ήθος και στην επίδοση απόρους μαθητές και ζ) η παρουσία των Ιεραρχών ή των οφφικιάλων εκπροσώπων τους στις διάφορες σχολικές εκδηλώσεις, ακόμη και σ' αυτές τις γυμναστικές επιδείξεις! Η κατάσταση αυτή ίσχυσε μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα, σε όσα Σχολεία η εποπτεία δεν είχε περιέλθει στη δικαιοδοσία του Γραφείου Παιδείας της Αγγλικής Διοίκησης. Με την ίδρυση δε της Κυπριακής Δημοκρατίας όλες αυτές οι εκπαιδευτικές αρμοδιότητες, όπου βεβαίως ασκούνταν, περιήλθαν στη δικαιοδοσία της Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευσης και στη συνέχεια του Υπουργείου Παιδείας. Η μοναδική Σχολή, η οποία παρέμεινε εξ ολοκλήρου στη δικαιοδοσία της Εκκλησίας, είναι η Ιερατική, που ιδρύθηκε το 1949, επί Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Β', χάρη στην προθυμία του φιλόμουσου Ηγουμένου Κύκκου μ. Χρυσοστόμου και του περί αυτόν Ηγουμενοσυμβουλίου.

Παρά τη σημειωθείσα αυτήν αλλαγή, η Εκκλησία, στα δεκαεπτά χρόνια της προεδρίας του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ', είχε και λόγο και ειδικό ρόλο στα εκπαιδευτικά πράγματα και διατήρησε το πολύ σημαντικό προνόμιο της ελεύθερης πρόσβασης των εκπροσώπων της στα Εκπαιδευτήρια της Νήσου για την άσκηση του πνευματικού της έργου. Με την εκλογή όμως του Χρυσοστόμου Α', παρ' όλο ότι υπήρξε και ο ίδιος εκπαιδευτικός, άρχισε η βαθμιαία αποξένωση της Εκκλησίας από τα Σχολεία, η οποία περιορίστηκε σ' ένα εναρκτήριο αγιασμό μερικών λειτουργών της. Ο εκκλησιασμός και η εξομολόγηση των μαθητών τελικά κατέστησαν μέρος των θεμάτων τα οποία διευθετούνται από τα Σχολεία σε συνεργασία των θεολόγων ή άλλων εκπαιδευτικών με τους εφημερίους των ενοριακών ναών. Η ανάκτηση του ρόλου της Εκκλησίας, όπως τον γνωρίσαμε τους τελευταίους αιώνες, μέχρις ακόμη και τα χρόνια της διακυβέρνησης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ', αποτελεί πια στόχο ανέφικτο, λόγω της αλλαγής των πολιτικών, κοινωνικών κ.ά. συνθηκών, που διαμορφώθηκαν στην Κύπρο και σ' όλο τον κόσμο γενικά, αλλά και λόγω των αρνητικών αντιλήψεων που στο μεταξύ σχηματίστηκαν για την Εκκλησία. Ωστόσο το παρελθόν είναι εκεί, καταγεγραμμένο στις δέλτους της Ιστορίας. Η διαφωνία μας με τις άστοχες απόψεις και ενέργειες μερικών εκκλησιαστικών ταγών, σε σχέση με την Εκπαίδευση, δεν μπορούν να μας καθιστούν αμνήμονες και αγνώμονες του πραγματικού ενδιαφέροντος της Εκκλησίας για την Παιδεία μας.


ΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Διδάκτωρ Θεολογίας
apapavassiliou@cytanet.com.
Πηγή: ΠΟΛΙΤΗΣ - 15/09/2009, Σελίδα: 14